Oblystar arasyndaǵy salystarmaly baǵalaý boıynsha 2017 jyly Jetisý óńirindegi bilim berý deńgeıi 54,5 paıyzǵa áreń jetip, respýblıka boıynsha tómengi orynnan kórindi. О́tken jylǵy Ulttyq biryńǵaı testileý synaǵynyń nátıjesi boıynsha da oblys on úshinshi orynǵa taban tiregen. Bir qyzyǵy, osydan 4-5 jyl ilgeride el boıynsha topjarǵan aımaqtardyń tiziminen túspeıtin oblysta jaǵdaıdyń kúrt nasharlap ketýiniń naqty bir sebebi anyqtalmaı keledi. Kóp ishinde barlyq máseleniń túıinin oblystyq bilim basqarmasyn buǵan deıin birneshe jyl basqarǵan, byltyrǵy jyldyń sońyna qaraı qyzmetinen ketken Lázzat Bazarqulovaǵa aparyp tireıtini ańǵarylǵanymen, tutas júıedegi jumystyń kilt aqsaýy bir adamǵa tirelip turmaǵany jáne anyq. Al oblystyń bas muǵalimi qyzmetine jańadan taǵaıyndalǵan Dáýren Júnisovtyń salany saýyqtyryp, sapany jaqsartýǵa oraı jasaǵan jumysynyń jemis kóretin kez de alys emes. Bıylǵy oqý jylynyń aıaqtalýyna sanaýly aı qalǵanyn meńzep otyrmyz.
Jalpy, áleýmettiń nazaryndaǵy bilim salasynyń jaıy bıylǵy oblys ákiminiń esebine arqaý bolǵan-dy. Amandyq Batalovtyń aýzymen aýqymdy málimetter aıtylǵan. Árıne, aımaqtaǵy bilim salasyna bólingen qarjynyń satylap kóbeııýi men oblysta mektep qurylysynyń toqtaýsyz júrgizilip jatqany maqtanyshqa bóleıdi. Mysalǵa, oblysta jalpy bilimmen qamtýǵa, onyń ishinde zaman talabyna saı bilim beretin ǵımarattar salýǵa erekshe kóńil bólinip otyr. О́ńirdegi apatty mektepterdiń orynyna jańasyn salý men úsh aýysymdy oqytý máselesi sheshilýge jaqyn. Osy maqsatta ótken jyly 47 bilim berý nysanyn salýǵa jáne jańǵyrtýǵa 26 mlrd. teńge bólingen eken. Onyń ishinde jalpy quny 5,2 mlrd teńgeni quraıtyn 24 ǵımarat tolyqtaı kúrdeli jóndeýden ótkizilgen. Munyń kóbisi oblystyń turǵyndar molynan qonystanǵan aýdandarynda júzege asýda. Taǵy da, 3- 6 jas aralyǵyndaǵy balalardy mektepke deıingi tárbıemen 100 qamtý jónindegi Elbasy tapsyrma tabysty oryndalyp jatyr. О́tken jyly qamtý deńgeıi 95 paıyzdan assa, bıyl 98 paıyzǵa jetpekshi. Osy esep berý jıynynda oblys basshysy muǵalimderdiń jalaqysy kóbeıgenin aıtyp, qýantqan. «Muǵalimniń jalaqysy jańartylǵan mazmun boıynsha 1 qańtardan bastap 30 paıyzǵa nemese ortasha 135 myń teńgege deıin ósti...» degen edi Batalov. Bylaı qaraǵan adamǵa, osynshalyq qoldaý men jaǵdaı jasalyp otyrǵan jerde jumystyń nátıjesi men sapasy da joǵary bolýy kerek. Endeshe oblys ustazdarynyń eńbegi janbaı, bilim berýdiń syn kótermeýi nelikten?
Munyń syrtynda, mektep jasyndaǵy balalardyń arasyndaǵy qylmys jasaý derekteri de jıi tirkeletin bolǵan. Demek, oblysta bilim berýdiń sapasy ǵana emes, tárbıe berýdiń deńgeıi de syn kótermeıdi degen sóz. Jasóspirimder arasyndaǵy qylmystyń órshýi Jambyl, Talǵar, Kerbulaq, Alakól aýdandary men Tekeli qalasynda baıqalǵan. Taǵy byltyrǵy jyldyń esebine júgineıik: 2017 jyly mektep jasyndaǵy balalar tarapynan 334 quqyq buzýshylyq derekteri tirkelgen eken. О́kinishtisi, jasóspirimderdiń qolynan 5 adam mert bolyp, 2 zorlaý faktisi boıynsha da qylmystyq is qozǵalypty. О́kinishtisi, mektep qabyrǵasynda bilim alyp júrgen jas qyzdardyń júkti bolyp qalýyna qatysty anyqtalǵan derekter de jantúrshiktiredi...
Aıtpaqshy, mektep muǵalimine qol jumsaý faktisi de Almaty oblysynda jıi oryn alyp turǵyny jasyryn emes. Byltyr Tekeli qalasynda mektep muǵalimin uryp, baǵaly zattaryn tonap ketken úsh oqýshy ustalyp, sottalǵan. Al bıylǵy jyldyń basynda Ile aýdanyna qarasty Boraldaı kentinde ornalasqan Kenen Ázirbaev atyndaǵy №15 jalpy bilim beretin mektep dırektorynyń oqý-tárbıe isi jónindegi orynbasary Gúlzıra Baıdildaevanyń soqqyǵa jyǵylǵany týraly shý áli basyla qoıǵan joq. Bul másele jaıly «Egemen Qazaqstan» gazeti «Ustazǵa nege qol kóteredi?» degen taqyryppen maqala jarııalaǵan bolatyn. Ata-ana tarapynan jábirlenip, aýyr dene jaraqatyn alǵan ustaz áli kúnge deıin sonyń zardabyn tartýda. Qazir Gúlzıra Baıdildaeva eki aıǵa sozylǵan saýyqtyrý emin alyp, dárigerlerdiń baqylaýynda júr. Sol sııaqty muǵalimniń oqýshyǵa qol jumsaýy da Ile aýdany Baıserke aýlyndaǵy orta mektepte oryn alyp, istiń aıaǵy ustazdyń qyzmetten ketýimen aıaqtalǵan edi...
Árıne, aımaqtaǵy bilim salasynda qalyptasqan ahýaldyń sebep – saldaryn anyqtaý júrip jatyr. Jaqynda oblystyq bilim salasy qyzmetkerleriniń alqa májilisinde biz termelep otyrǵan jaıttar qatań synalyp, oblys ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Omar aýdandyq bilim bólimi basshylary men jekelegen mektep dırektorlarynyń qyzmetine qatysty ótkir talap qoıdy. О́kinishtisi, aýdandyq deńgeıdegi bilim berý isi jeke tulǵalardyń salǵyrttyǵynan arylmaı keledi. Mysalǵa, ótken jylǵy Ulttyq biryńǵaı testileýdiń qorytyndysy boıynsha eń tómengi nátıje kórsetken Uıǵyr, Jambyl aýdandary bilim bólimderiniń basshylary áli kúnge deıin jaýapty adamdardy anyqtap, tıisti shara qabyldamaǵan. Dál osyndaı syn oblystyń bilim sapasyn keri súırep otyrǵan bes birdeı mekteptiń dırektorlaryna qatysty da aıtyldy. Máseleni sheshýdiń basqa joly qalmaǵandyqtan bolar, oblys ákiminiń orynbasary atalǵan mektepterdiń basshylarynan qyzmetten ketýdi talap etti.
- Ondaǵan jyldar boıyna bir orynnan tapjylmaı, dırektor bolyp otyrǵan adam jumystyń nátıjesin emes, jaıly oryntaqtan aıyrylyp qalmaýdy ǵana oılaıdy. О́kinishke qaraı, bul mektep dırektorlary týraly solaı deýge týra keledi. Mektep dırektory men muǵalim - balanyń taǵdyryna jaýapty. Al bizdiń ustazdar bul jaýapkershilikti sezine almaı otyr, – dedi Jaqsylyq Omar.
Aıtpaqshy, osy alqa májilisinde oblystyq bilim sapasyn baqylaý departamentiniń dırektory Saltanat Dosmatova mektepterdi tekserý kezinde jıi kezdesetin kemshilikterdi alǵa tartty. Baqylaýshylardyń baıqaǵanyndaı, oblysta bastaýysh synyp oqýshylarynyń bilim deńgeıi óte tómen eken. Tekserilgen 26 mekteptiń on toǵyzynda qorytyndy baǵalaýdyń sáıkessizdigi anyqtalǵan. Basqasha aıtqanda, birqatar mektepterde baǵany kótermelep qoıýǵa jol berilip otyr. Sondaı-aq, «Altyn belgige» úmitker retinde oqý úlgerimi tómen oqýshylardy usyný jaǵdaıy da jıi bolady eken. Bul talapkerdiń UBT synaǵy kezinde bilim deńgeıin dáleldeı almaýǵa ákelip, sol arqyly tutas oqý sapasynyń tómendeýine áser etip otyrǵan kórinedi...
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy
